Av. Melike ÇAĞATAY

18/10/2021

Genel Olarak

          Bilindiği üzere Türk İcra Hukuk Sistemi, alacaklı tarafın alacağını elde etmesi için yalnızca borçlu tarafa değil, tespit edilmesi ve kanunda belirtilen kurallara uyulması koşuluyla borçlunun alacağı olduğu üçüncü şahısları dahi icra dosyasına dahil hale getirebilmektedir.

Tabi ki bu durumda kanun koyucu borçlunun alacağı olma ihtimalinin bulunduğu üçüncü kişiyi sıkı şartlarda korumakta kendisine defalarca icra dairesi tarafından gönderilen ihbarnamelere itiraz imkanı tanımaktadır.

Bu makalemizde de borçlunun alacağı olma ihtimali bulunan üçüncü kişiye gönderilen, İcra İflas Kanunu 89. Madde düzenlenen haciz ihbarnameleri ile üçüncü şahsın İcra Müdürlüğü tarafından gönderilen bu ihbarnamelere karşı itiraz hakkını kullanmaması, özellikle 89/3 haciz ihbarnamesine karşı açılacak olan menfi tespit davasına değinilecektir.

89/1 ve 89/2 Haciz İhbarnamesi

          İcra İflas Kanunu alacaklar ve üçüncü şahıs elinde haczedilen mallar başlık 89. Maddesinde borçlunun alacağının bulunduğu üçüncü şahıslara İcra Müdürlüğü tarafından gönderilen haciz ihbarnamesi ile borçlunun alacağı olduğu miktarı icra müdürlüğüne ödemesi ihtar edilmektedir.

Konuyla ilgili İcra Müdürlüğü tarafından gönderilen 89/1 ihbarnamesine karşı üçüncü şahsın 7 gün içerisinde elindekini teslim etmesi veyahut borçlunun kendisinde böyle bir hak ve alacağı olmaması halinde yine aynı süre içerisinde İcra Müdürlüğü’ne karşı vereceği bir dilekçe ile itiraz etmesi gerekmektedir. Üçüncü şahsın itiraz hakkını kullanmaması halinde alacaklının talebi üzerinde İcra Müdürlüğü tarafından 89/2 Haciz ihbarnamesi gönderilecektir. Üçüncü şahsın almış olduğu bu haciz ihbarnamesine karşılık başvuracağı yollar da yine aynıdır. Yani 7 gün içerisinde elindeki mal veya parayı İcra Müdürlüğü’ne teslim edebileceği gibi, 7 gün içerisinde İcra Müdürlüğü’ne itiraz dilekçesi de sunabilmektedir.

89/3 Haciz İhbarnamesi ve Menfi Tespit Davası İçin Düzenlenen Hak Düşürücü Süre

          Yukarıda da bahsettiğimiz üzere alacaklı tarafın talebi üzerine gönderilen 89/1 ve 89/2 haciz ihbarnamelerine karşı itiraz hakkını kullanmayan üçüncü şahıs adına son olarak 89/3 haciz ihbarnamesi gönderilebilmektedir. Fakat kanun koyucu kendisine 89/3 haciz ihbarnamesi gönderilen üçüncü şahsa bu sefer icra müdürlüğüne sunabileceği itiraz hakkı vermemiş, ancak menfi tespit davası açabileceğini aksi halde zimmetinde sayılan borcu ödemek zorunda kalacağını düzenlemiştir.

Konuyla ilgili İİK madde 89/3 aynen şu şekildedir; “İkinci ihbarnameye süresi içinde itiraz etmeyen ve zimmetinde sayılan borcu icra dairesine ödemeyen veya yedinde sayılan malı icra dairesine teslim etmeyen üçüncü şahsa onbeş gün içinde parayı icra dairesine ödemesi veya yedinde sayılan malı teslim etmesi yahut bu süre içinde menfi tespit davası açması, aksi takdirde zimmetinde sayılan borcu ödemeye veya yedinde sayılan malı teslime zorlanacağı bildirilir”

Kanun maddesinde de anlaşılacağı üzere kendisine 89/3 haciz ihbarnamesi gönderilen üçüncü şahıs ancak menfi tespit davası açarak söz konusu ihbarnameye itiraz edebilmektedir. Ancak dava açmak için kanun koyucu 15 günlük bir süre sınırı koymuştur. Menfi tespit davası açacak olan üçüncü şahıs bu hakkını ancak 89/3 haciz ihbarnamesinin kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren 15 gün içerisinde kullanabilir. Ayrıca bu süre hak düşürücü süre olduğu için hakim, davanın süresi içerisinde açılıp açılmadığı hususunda tarafların konuyla ilgili bir iddiası olmasa dahi re’sen araştırma yetkisine sahiptir. Hakim tarafından menfi tespit davasının süresi içerisinde açılmadığının tespiti halinde dava reddedilecek, dolayısıyla da üçüncü şahıs icra dosyası borcundan şahsen sorumlu hale gelecektir.

Konuyla ilgili Yargıtay Kararlarından bahsedecek olur isek;

-Yargıtay 19. Hukuk Dairesi’nin 2014/8415 E. 2014/11006 K. sayılı ilamı, İİK. 89/3’e göre açılacak menfi tespit davalarının üçüncü haciz ihbarnamesinin tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde açılması gerekir. Eldeki davada üçüncü haciz ihbarnamesi davacıya 11/03/2010 tarihinde tebliğ edilmiş olmasına rağmen, eldeki menfi tespit davası 28/08/2012 tarihinde açılmıştır. Yasada düzenlenen 15 günlük süre hak düşürücü nitelikte bir süre olup re’sen dikkate alınması gerekir. Bu nedenle mahkemece, davanın süresinde açılmamış olması nedeni ile hak düşürücü süre nedeni ile reddine karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçeli ile kabulü doğru değildir.” şeklindedir.

-Yargıtay 19. Hukuk Dairesi’nin 2014/2283 E. , 2014/5641 K. sayılı ilamı,Birinci ve ikinci haciz ihbarnamelerine yedi gün içinde itiraz etmemiş olması nedeniyle yasal kural gereği borç zimmetinde sayılmış olan davacı, bu borcu ödemekten kurtulmak için onbeş günlük süre içinde olumsuz saptama davası açması gerekir. Bu süre hak düşürücü süre niteliğinde olup, mahkemece davanın bu süre içinde açılıp açılmadığını doğrudan doğruya araştırmakla yükümlüdür.

Bu durumda, davacının süresinde borçlu olmadığına ilişkin olumsuz saptama davası açmadığı için borç zimmetinde sayılmış olmakla artık takip alacaklısı aleyhine, takip borçlusuna kendisinin borçlu bulunmadığından bahisle, dava açma hakkı kalmamıştır.” Şeklindedir.

Yargıtay 19. Hukuk Dairesi’nin 2016/13057 E. 2017/7334 K. sayılı ilamı, “Dava İİK. 89/3 maddesi uyarınca açılan menfi tespit istemine ilişkindir. Anılan yasa maddesinde 3. haciz ihbarnamesinden sonra 15 gün içinde 3. kişinin menfi tespit davası açması gerektiği hüküm altına alınmıştır. 15 günlük dava açma süresi hak düşürücü süre olup, bu durumun mahkemece re’ sen dikkate alınması gerekir. Dosyanın incelenmesinde 3. haciz ihbarnamelerinin davacılara 21.10.2013 ve 22.10.2013 tarihlerinde tebliğ edildiği, davanın ise 22.09.2014 tarihinde 15 günlük hak düşürücü süre geçirildikten sonra açıldığı anlaşılmıştır. Mahkemece dava açma hak düşürücü süresinin geçmesi nedeniyle davanın reddi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.” Şeklindedir.

Sonuç

          Yukarıda da detaylı olarak bahsettiğimiz üzere kendisine haciz ihbarnamesi gönderilen üçüncü şahsın, icra dosyası borçlusuna karşı bir borcunun bulunmaması halinde 7 günlük süre içerisinde itirazlarını icra müdürlüğüne sunması, aksi halde 89/3 haciz ihbarnamesiyle karşılaşabileceği ve buna karşı da 15 günlük hak düşürücü süre içerisinde menfi tespit davası açması gerekmektedir. Aksi halde üçüncü şahıs icra dosyası borcundan sorumlu hale gelebilecektir.