KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİ
Nisan,2020
Av. Tuğba GÜNEŞ AVCI
Stj. Av Melike ÇAĞATAY
Dünya genelinde görülen Corona Virüs Salgını sosyal, kültürel ve ekonomik açıdan birçok olumsuz etkiye sebep olmuştur. Ülkemizde söz konusu etkileri azaltmak adına sayısız adım atılmıştır. Bunlardan biri de 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’na eklenen geçici 23. Madde ile Covid-19 isimli bulaşıcı hastalık kısa çalışma yapılmasını gerektiren bir zorlayıcı sebep olarak kabul edilmiş ve bu doğrultuda kısa çalışma ödeneğinden yararlanma hakları da yeniden düzenlenerek kolaylaştırılmıştır. Böylece krizin işletmeler tarafından daha kolay aşılmasına ve işletmenin sahip olduğu riskleri işletme-işçi-devlet üzerinde paylaştırarak söz konusu durumun mümkün olduğunca daha az zararla atlatılması hedeflenmiştir.
Bu yazımızda da kısaca kısa çalışma ve kısa çalışma ödeneği ile başvuruyla ilgili süreç hakkında bilgi vermeye çalışacağız.

1- Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği Nedir?

Kısa çalışma, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu ek madde-2’de düzenlenmiştir. Buna göre,“genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak önemli ölçüde azaltılması veya işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen geçici olarak durdurulması hallerinde, işyerinde üç ayı aşmamak üzere kısa çalışma yapılabilir.” .
Kısa çalışma ödeneği ise kısa çalışma şartlarının oluşması durumunda işyerinde 3 ayı aşmamak üzere sigortalıların çalışamadıkları dönem için işsizlik sigortası fonundan gelir sağlayan bir uygulamadır. Kısa çalışma ile işçilere kısa çalışma ödeneği ile genel sağlık sigortası primlerinin ödenmesi imkanı sağlanmaktadır.

2- Şartları Nelerdir?

Kısa çalışma ödeneğinden faydalanabilmek için;
a- Öncelikle genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerin oluşması gerekmektedir,
b- Bunun dışında, işyerindeki haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak en az 1/3 oranında azaltılması veya (süreklilik koşulu aranmaksızın) işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen en az dört hafta süreyle durdurulması gerekmektedir. Burada şu hususa dikkat çekilmesi gerekmektedir. Kanunda aranan şart çalışma sürelerinin azalmasıdır.Yani iş sürelerinde azalma olmamasına rağmen mal ve hizmet üretiminde azalma olması kısa çalışma ödeneğinin ödenmesi konusunda aranan şartlardan değildir. Mutlaka işletmenin çalışma süresinde 1/3 oranında azalma olacak veya işyerinde faaliyet tamamen veya kısmen 4 hafta durdurulacaktır.

3- Haftalık Çalışma Süresinin en az 1/3 ‘ ü oranında azaltılması ne demektir?

Örneğin bir iş yerinde 6 gün çalışılıyor ise haftalık çalışma süresi 1/3 oranında azaltılarak en çok 4 gün veya 4 günden daha az çalışılmaya başlanmasıdır.

4- Kısa çalışma sistemine geçilmesi halinde günlük çalışma süreleri nasıl belirlenecektir?
Bu sorunun cevabını da Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Hakkında Yönetmeliğin 7. Maddesinden ulaşabiliriz. İlgili maddenin 4. Fıkrası “Kısa çalışmanın günlük, haftalık veya aylık çalışma süresi içerisinde yapılacağı zaman aralığı işyerinin gelenekleri ve işin niteliği dikkate alınarak işverence belirlenir.” Şeklindedir. Burdan da anlaşılacağı üzere kısa çalışma sistemine geçilen bir iş yerinde günlük çalışma saatleri işveren tarafından belirlenebilecektir.

5- Hangi İşçiler Kısa Çalışma Ödeneğinden Yararlanabilir?
Bir işçinin kısa çalışma ödeneğinden faydalanabilmesi hususu 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu geçici madde 23’te düzenlenmiştir. Buna göre kısa çalışma ödeneğinden faydalanabilmek için işçinin;
a- Kısa çalışmanın başladığı tarihten önceki son 60 gün hizmet akdine tabi olarak çalışıyor olması,
b- Son 3 yıl içinde en az 450 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortasının ödenmiş olması gerekmektedir.

6- Kanunda Aranan Şartları Sağlamayan İşçilerin Durumu Ne Olacak?
Yukarıdaki maddede belirttiğimiz 60 gün hizmet akdine tabi olarak çalışma ve 450 gün işsizlik sigortasının ödenmiş olması şartlarını sağlamayan işçilerin durumu yine aynı maddede düzenlenmiştir. Buna göre söz konusu şartları sağlamayan işçiler kısa çalışma süresini geçmemek üzere son işsizlik ödeneği hak sahipliğinden kalan süre kadar kısa çalışma ödeneğinden yararlanmaya devam edeceklerdir. Yani kısa çalışma başvurusu yapılan işyerinde çalışıp da son işsizlik ödeneği hak edişinden sonra prim ödeme gün sayısı 450 günü bulmayan tüm çalışanlar eğer son işsizlik ödeneğinin tamamını kullanmamışlarsa kullanmadıkları kısımdan kısa çalışma süresini geçmeyecek şekilde ödenek alabileceklerdir.

7- Emekli Çalışanlar Kısa Çalışma Ödeneğinden Faydalanabilir Mi?
Yukarıda değindiğimiz üzere kısa çalışma ödeneğinden yararlanacak kişinin 450 gün işsizlik sigortasının ödenmesi gerekmekteydi. Emekliler açısından bu durum değerlendirildiğinde emeklilerin işsizlik sigortası olmadığı ve buna bağlı olarak da prim ödeme şartının gerçekleşmeyeceğinden, emeklilerin kısa çalışma ödeneğinden faydalanma hakkı yoktur. Ancak emekliler de şartları sağlayamayan diğer tüm çalışanlar gibi emeklilik öncesinde bakiye işsizlik ödenekleri bulunuyorsa kısa çalışma süresiyle sınırlı olarak kısa çalışma ödeneği alabilirler.

8- Kısa Çalışma Ödeneğinin Süresi, Miktarı ve Ödenme Şekli Nedir?
Günlük kısa çalışma ödeneği; sigortalının son oniki aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının % 60’ıdır. Bu şekilde hesaplanan kısa çalışma ödeneği miktarı, aylık asgari ücretin brüt tutarının % 150’sini geçemez.
Söz konusu ödenek işçinin kendisine her ayın 5. Gününde PTT bank aracılığıyla ödenir.
Kısa çalışma ödeneğinin süresi üç ayı aşmamak şartıyla kısa çalışma süresi kadar ödenir.

9- Kısa çalışma ödeneği almaya başlayan bir işçinin, ödeneği hangi hallerde kesilir?
Kısa çalışma ödeneği alan bir işçi, yeni işe girer, yaşlılık aylığı almaya başlar ya da geçici iş göremezlik ödeneği almaya başlarsa kısa çalışma ödeneği kesilir. Örneğin bir işçinin hastalığı nedeniyle geçici iş göremezlik ödeneği almaya başlaması halinde geçici iş göremezlik ödeneğine konu olan sağlık raporunun başladığı tarih itibariyle kısa çalışma ödeneği kesilir.

10- Başvuru Şekli Nasıldır?
İşveren,www.iskur.gov.tr adresinde bulunan Kısa Çalışma Talep Formu ve Kısa Çalışma Uygulanacak İşçi Listesinitanzim ederek kısa çalışma başvurusunu, sayılan belgeleri kisacalisma.kayseri@iskur.gov.tr adresine gönderecekleri mail yoluyla yapabilirler. Ayrıca başvuru yaparken;
• Çalışma süresinin azaltıldığını veya faaliyetin kısmen/tamamen durdurulduğunu ortaya koyan belgeler (örneğin: ücret bordroları, puantaj kayıtları, üretimin, hizmetin ve/veya ihracatın azaldığına,siparişlerin ve/veya sözleşmelerin iptal edildiğine dair vb. belgeler) ile,
• Resmi makamlar tarafından faaliyeti durdurulan işyerleri (eğer bu işyeri kapsamında iseler)kapsamında olduğuna dairdiğer belgeler de talep formu ve işçi listesi ile birlikte gönderilmelidir.
Söz konusu başvuruyu işçiler adına işveren yapacaktır.İşverenin kısa çalışma ödeneğine başvurmak için çalışanından muvafakatname alma gibi bir şart yoktur. Başvuru üzerine iş müfettişlerince yapılan değerlendirme sonucunda bir karar verilir ve söz konusu karar işverene yine e-posta bildirilir. İşveren kısa çalışma ödeneğinin İşkur tarafından kabul edilmesi halinde işyerinde söz konusu durumu herkesin göreceği bir yerde ilan etmelidir.
Başvuru yaparken sunulması gereken Kısa Çalışma Talep Formu’nun hazırlanmasına dair detaylı anlatıma https://www.youtube.com/watch?v=R67j_gX0Cek adresinden,Kısa Çalışma Uygulanacak İşçi Listesinin hazırlanması hususunda ise https://www.youtube.com/watch?v=AvxNxbpUkzw adresindeki videodan yararlanmanızı tavsiye ediyoruz.

11- İŞKUR’a verilen kısa çalışma yapacak işçi listesinde değişiklik (azaltma, artırma veya isim değiştirme) yapmak mümkün müdür?
İş müfettişlerince uygunluk tespiti tamamlandıktan sonra yeni işçi ve/veya çalışılmayan sürenin arttırılması için talepte bulunulabilmekle birlikte bu durum yeni bir başvuru olarak değerlendirilmektedir. Ancak, çalışılmayan sürenin azaltılması veya işyerinin tekrar faaliyete başlama durumlarının İŞKUR’a hızlı bir şekilde bildirimi yeterlidir.

12- İşverenin Kısa Çalışma Sürecinde Yükümlülükleri Nelerdir?
• Kısa Çalışma Ödeneği desteğine dahil edilen çalışanlar adına gerçekleştirilecek sigortalılık bildirimlerinde Kısa Çalışma Ödeneği yapılan süreler için eksik gün gerekçesi “18-Kısa Çalışma Ödeneği” olarak bildirilmelidir.
• İşverenin, Kısa Çalışma Ödeneği uygulaması devam ederken, normal faaliyetine başlamaya karar vermesi halinde söz konusu durumu İŞKUR’ a, varsa toplu iş sözleşmesi tarafı işçi sendikasına ve çalışanlara altı işgünü önce yazılı olarak bildirmesi zorunludur. Ayrıca Kısa Çalışma Ödeneği desteği başvurusuna konu edilen toplam çalışan sayısında meydana gelecek değişikliklerin 10 gün içinde gerekçesi ile birlikte İŞKUR’ a bildirilmesi zorunludur. Söz konusu durumları bildirmediğinden dolayı Kısa Çalışma Ödeneği kapsamında yapılan fazla ödemeler, yasal faizi ile birlikte işverenden tahsil edilir.
• Kısa çalışma yapan işveren, işçilerin çalışma sürelerine ilişkin kayıtları tutmak ve istenilmesi halinde ibraz etmek zorundadır.
• Kısa çalışma ödeneğine geçilmesi durumunda, Kısa çalışmanın başladığı ilk hafta ödenek verilmeyecek, işverence İş Kanunu md. 40 çerçevesinde yarım ücret ödemesi yapılacaktır.Bu bir haftalık sürede işçi eksik ücret alacaktır.

Sonuç Olarak

Yukarıda kısaca anlatmaya çalıştığımız gibi ilgili kanunda sıralanan şartların sağlanması halinde işçilere kısa çalışma ödeneği verilmekte, böylece içerisinde bulunduğumuz durumun sebep olduğu olumsuzluklar giderilmeye çalışılmaktadır.